Studime të fundit në fushën e psikologjisë klinike tregojnë se individët me disa çrregullime të personalitetit, veçanërisht ata me çrregullim narcisistik (NPD) dhe tipare të ashtuquajtura të “Dark Triad” (narcizëm, makiavelizëm dhe psikopati), kanë më shumë gjasa të vuajnë nga pagjumësia.
Sipas kërkimeve, shumë prej këtyre individëve e identifikojnë veten si “njerëz nate”, duke qëndruar zgjuar deri vonë për shkak të aktivizimit të lartë emocional dhe kognitiv gjatë orëve të natës. Tek personat me NPD, kjo shpesh lidhet me ruminime për perfeksionizmin, imazhin personal dhe perceptimin publik, si dhe me ankthin për të ruajtur një “maskë sociale”.
Ekspertët theksojnë se shkaku kryesor i pagjumësisë në këto raste është hiperarousal – një gjendje neurobiologjike ku sistemi nervor mbetet në alarm të vazhdueshëm. Ndryshe nga shqetësimet e zakonshme, individët me tipare narcisistike përjetojnë frikë të thellë nga humbja e kontrollit apo nga perceptimi si “inferiorë”, gjë që i mban zgjuar.
Studimi shkon më tej duke analizuar edhe rolin e makiavelizmit, një tipar i karakterizuar nga planifikim i vazhdueshëm, manipulim dhe orientim drejt përfitimeve afatgjata. Personat me këto tipare priren të kalojnë netët duke analizuar situata sociale, duke rishikuar ngjarje dhe duke planifikuar strategji të reja. Ndryshe nga ankthi i zakonshëm, kjo formë ruminimi shpesh perceptohet si “produktive”, edhe pse dëmton gjumin.
Pagjumësia përkeqësohet veçanërisht gjatë periudhave me presion të lartë social, si konkurrenca në punë apo konfliktet në marrëdhënie. Në këto raste, truri fillon ta perceptojë pushimin si një formë dobësie.
Nga ana fiziologjike, hiperarousal-i kronik lidhet me simptoma si bruksizmi (kërcitja e dhëmbëve) dhe probleme me nyjën e nofullës (TMJ), të cilat shpesh shoqërohen me stres dhe çrregullime të gjumit.
Ekspertët paralajmërojnë se kjo gjendje krijon një cikël të rrezikshëm: mungesa e gjumit çon në rritje të reaktivitetit emocional dhe konflikteve ndërpersonale, duke forcuar më tej tiparet problematike dhe pagjumësinë.
Në përfundim, studiuesit theksojnë se problemi nuk është thjesht pamundësia për të fjetur, por pamundësia për t’u shkëputur mendërisht. Trajtimi kërkon jo vetëm ndërhyrje për gjumin, por edhe adresimin e mekanizmave psikologjikë që e bëjnë ndjenjën e vulnerabilitetit të papranueshme.
Burimi: https://www.psychologytoday.com/us/blog/understanding-ptsd/202603/hyperarousal-and-insomnia-seen-in-the-dark-triad
Foto: Freepik.com