Inteligjenca artificiale po përdoret gjithnjë e më shumë në institucionet publike dhe sektorin privat në Ballkanin Perëndimor, megjithatë shumica e vendeve të rajonit ende nuk kanë një kuadër të qartë ligjor që rregullon përdorimin e saj.
Sipas një analize të Radio Evropa e Lirë, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi dhe Serbia ndodhen në faza të ndryshme të zhvillimit të teknologjive të inteligjencës artificiale, ndërsa përdorimi i mjeteve si ChatGPT, Copilot, Gemini dhe chatbotëve po bëhet gjithnjë e më i zakonshëm në administratën publike.
Në shumë institucione, qytetarët tashmë komunikojnë fillimisht me asistentë virtualë, të cilët ofrojnë informacione dhe përgjigje automatike në faqet zyrtare apo në shërbimet bankare.
Institucionet nuk kanë rregulla të qarta
Përgjigjet e institucioneve shtetërore tregojnë se shumica nuk kanë politika të mirëpërcaktuara për përdorimin e inteligjencës artificiale nga punonjësit e administratës.
Po ashtu, në shumë raste nuk mbahet evidencë se sa shpesh dhe për çfarë qëllimesh përdoren këto mjete, ndërsa mungojnë edhe mekanizmat teknikë që do të pengonin futjen e dokumenteve zyrtare ose të dhënave personale në platformat e inteligjencës artificiale.
Në disa institucione, AI përdoret për hartimin e dokumenteve, përkthime, korrektim tekstesh, analiza të të dhënave dhe detyra administrative, ndërsa institucione të tjera deklarojnë se nuk e përdorin fare këtë teknologji.
Shqetësimi kryesor mbetet mbrojtja e të dhënave
Pavarësisht nivelit të ndryshëm të përdorimit, pothuajse të gjitha institucionet pajtohen se rreziku më i madh lidhet me mbrojtjen e të dhënave personale dhe sigurinë e informacionit.
Sipas tyre, përgjegjësinë për çdo keqpërdorim të dokumenteve ose të dhënave e mban vetë punonjësi që përdor mjetet e inteligjencës artificiale.
Eksperti gjyqësor i teknologjisë së informacionit në Bosnje dhe Hercegovinë, Enes Çengiq, thekson se përdorimi i inteligjencës artificiale nuk mund të ndalohet, por duhet të rregullohet me ligj.
Ai paralajmëron se përdoruesit duhet të jenë të kujdesshëm me informacionin që ngarkojnë në këto platforma, pasi të dhënat mund të ruhen në serverë dhe, në rrethana të caktuara, të rikuperohen më vonë.
Ballkani ende pas Bashkimit Evropian
Ndërkohë që vendet e Bashkimit Evropian kanë nisur zbatimin e Aktit për Inteligjencën Artificiale (AI Act), vendet e Ballkanit Perëndimor janë ende në fazën e hartimit të ligjeve, strategjive dhe udhëzimeve për përdorimin e kësaj teknologjie.
Në Bosnje dhe Hercegovinë ende nuk ekziston një ligj i posaçëm për inteligjencën artificiale, madje nuk është përgatitur as drafti i tij.
Megjithatë, disa institucione kanë vendosur kufizime të brendshme. Prokuroria e Bosnje dhe Hercegovinës lejon përdorimin vetëm të mjeteve të miratuara nga departamenti i teknologjisë informative dhe ndalon futjen në platformat publike të AI-së të të dhënave personale, materialeve të hetimeve penale, sekreteve zyrtare dhe dokumenteve konfidenciale.
Po përgatiten rregulla të reja
Ministria e Komunikimeve dhe Transportit e Bosnje dhe Hercegovinës ka konfirmuar se po punon për harmonizimin e legjislacionit me standardet e Bashkimit Evropian dhe ato ndërkombëtare.
Ndërkohë, Sekretariati i Përgjithshëm i Këshillit të Ministrave u ofron institucioneve rekomandime profesionale për përdorimin e sigurt të inteligjencës artificiale, me fokus mbrojtjen e të dhënave dhe sigurinë kibernetike.
Edhe pse mungon një bazë ligjore e plotë, chatbotët dhe shërbimet e bazuara në inteligjencën artificiale po përdoren gjithnjë e më shumë, jo vetëm nga institucionet publike, por edhe nga bankat dhe kompanitë private në rajon, duke treguar se zhvillimi teknologjik po ecën më shpejt sesa legjislacioni që duhet ta rregullojë atë.