Nga zonat e luftës në jetën e përditshme: pse për disa ish-ushtarakë e kaluara vazhdon të diktojë të tashmen
Disa përvoja të dhimbshme mbeten të gjalla në kujtesë edhe pas shumë vitesh. Për personat që kanë shërbyer në zona lufte, kthimi në shtëpi nuk nënkupton gjithmonë edhe largimin psikologjik nga beteja.
Rasti i AJ-së, emër i ndryshuar, e ilustron këtë realitet. Ish-marinsi mbretëror britanik, i cili shërbeu në Afganistan, vazhdonte të përndiqej nga kujtimi i dy policëve të rinj afganë që vdiqën nga plagët e marra, pavarësisht përpjekjeve të tij dhe të një mjeku për t’i shpëtuar. Sipas një raportimi të The Guardian, ai nuk mund t’i largonte nga mendja fytyrat e tyre. Lexoni raportimin e plotë të The Guardian.
Edhe pas kthimit në Britani, AJ përjetonte episode gjatë të cilave mendja e tij e rikthente në Afganistan. Ndërsa trajnonte ushtarë në Mbretërinë e Bashkuar, ai herë pas here humbiste fillin e ligjërimit, sikur të ndodhej përsëri nën sulme mortajash në një bazë ushtarake afganе. Vetëm reagimet e kursantëve e sillnin sërish në të tashmen.
Barra psikologjike e kthimit nga lufta
Pagjumësia, ankthi, kujtimet ndërhyrëse, halucinacionet, izolimi dhe ndjenja e fajit janë disa prej vështirësive që mund të përjetojnë ish-ushtarakët pas rikthimit nga lufta. Për disa, simptomat lidhen me çrregullimin e stresit post-traumatik, ose PTSD. Megjithatë, studiuesit vërejnë se PTSD-ja nuk e shpjegon gjithmonë plotësisht përvojën e të gjithë veteranëve.
Një koncept i përmendur në këtë debat është “palëvizshmëria njohëse”, që nënkupton një lloj lidhjeje të vazhdueshme mendore dhe emocionale me vendin ose përvojën e së kaluarës. Në këtë rast, individi mund të jetë fizikisht në shtëpi, por mendërisht të mbetet i ankoruar në zonën e luftës.
Përvojat me ngarkesë të fortë emocionale mund të lënë gjurmë afatgjata në kujtesë. Sipas studiuesit Charan Ranganath, kujtesa ruan ngjarje të tilla sepse ato mund të përmbajnë informacion të rëndësishëm për njohjen e rrezikut dhe përshtatjen ndaj situatave të ngjashme në të ardhmen.
Kur lufta vazhdon edhe pas kthimit
Pasojat e luftës për shëndetin mendor janë të rënda. Një dokumentar i BBC-së raportoi se gjatë vitit 2012 më shumë se 50 ushtarë britanikë vdiqën nga vetëvrasja — një numër më i lartë se ai i ushtarëve britanikë të vrarë nga talebanët në Afganistan gjatë atij viti.
Situata mbetet shqetësuese edhe në Shtetet e Bashkuara. Sipas raportit të vitit 2025 të Departamentit amerikan të Çështjeve të Veteranëve, 6,398 veteranë vdiqën nga vetëvrasja në vitin 2023.