Histeria e AI: A po bie vërtet qielli?

Së fundmi, janë shfaqur frikëra për rreziqet që mund të sjellë inteligjenca artificiale. Ndërsa duhet të tregojmë kujdes për çështjet e shëndetit dhe sigurisë që lidhen me teknologjitë e reja, këto shqetësime nuk janë aspak të reja dhe mbajnë të gjitha tiparet e një paniku moral: një frikë e ekzagjeruar ose e pabazuar ndaj një kërcënimi të perceptuar si rrezik i madh për shoqërinë. Panikë të tillë shpesh shoqërohen me thashetheme, alarmizëm dhe raportime sensacionale në media që ushqejnë ankthin publik.

Një histori e shkurtër e frikës nga teknologjia

Menjëherë pas shpikjes së telefonit, operatorët e centraleve telefonike nisën të raportonin një gjendje të re të quajtur “sëmundja e telefonit”, e cila supozohej se shkaktohej nga zhurmat dhe kërcitjet karakteristike të rrjetit të hershëm telefonik. Punonjësit ia atribuonin këto tinguj një sërë ankesash shëndetësore, nga të përzierat, dhimbjet e kokës dhe marramendja, deri te simptoma të ngjashme me tronditjen e trurit. Në vitin 1899, një shkrim në British Medical Journal paralajmëronte se bisedat në telefon mund të shkaktonin “ngacmim nervor”, “marramendje” dhe dëmtim të nervave. Këto frikëra lindën nga sugjerimi masiv dhe pasqyronin ankthin e kohës.

Kur frigoriferët personalë nisën të përdoreshin gjerësisht në vitet 1920, shumë prej tyre kishin ndarje të vogla për përgatitjen e kubave të akullit. Megjithatë, në vitet e para të përdorimit të frigoriferëve, njerëzit kishin frikë të pinin pije me këta kuba, pasi besonin se akulli i prodhuar mekanikisht ishte i panatyrshëm dhe mund t’i sëmurte. Alternativa e preferuar ishte akulli i copëtuar nga blloqe të marra në liqene, lumenj dhe përrenj të ngrirë.

Kur radioja AM u shfaq në fillim të shekullit XX, disa njerëz ankoheshin se valët e padukshme po u shkaktonin sëmundje. Madje, kishte frikëra se ato po ndikonin edhe në mot. Të ngjashme ishin shqetësimet edhe me ardhjen e televizionit. Në vitet e para të TV-së, disa psikologë paralajmëronin se fëmijët do të ktheheshin në “zombi” pasivë, të paaftë për të menduar vetë, ndërsa prindërve u thuhej se televizioni mund të shkaktonte gjithçka, nga dëmtimi i shikimit deri te degradimi moral. Në fund të viteve 1960 pati shqetësime se televizorët me ngjyra lëshonin nivele të rrezikshme rrezatimi, gjë që çoi edhe në hetime në Kongres. Edhe pse një numër i vogël aparatesh me defekte u zbulua se lëshonin rrezatim të lartë, studimet e mëvonshme treguan se rreziku ishte ekzagjeruar shumë.

Edhe parashikimet se AI do të zhdukë profesione të tëra brenda natës nuk janë të reja. Kur makina qepëse filloi të përdorej gjerësisht në shekullin XIX, ajo solli frikën se rrobaqepësit dhe qepëset do të mbeteshin pa punë. Shqetësime të ngjashme u shfaqën edhe me shpikjen e makinës së shkrimit, pasi besohej se shkruesit dhe nëpunësit do të humbnin vendet e punës. Ironikisht, përdorimi i makinave të shkrimit krijoi më shumë vende pune në zyra sesa shkatërroi.

Në fillim të shekullit XX, kur bujqësia varej shumë nga kuajt, qetë dhe punëtorët e fermave, u përhap frika se traktori do të shkaktonte papunësi masive. Politikanë dhe drejtues gazetash paralajmëronin për kërcënimin që traktori paraqiste ndaj mënyrës amerikane të jetesës. Në realitet, ai solli ushqime më të lira dhe produktivitet më të lartë, ndërsa shumë punëtorë bujqësie gjetën mundësi të reja në ndërtim, fabrika, shëndetësi, arsim dhe tregti. Më vonë, gjatë viteve 1970, mësuesit dhe matematikanët ngritën alarmin për përdorimin e kalkulatorëve nga nxënësit, duke besuar se ata do të dëmtonin aftësinë e tyre për të menduar matematikisht.

Frika nga teknologjitë e reja ka qenë një temë e vazhdueshme gjatë historisë. Më së fundmi, janë përhapur shqetësime të pabazuara shëndetësore për telefonat celularë, Wi-Fi-n dhe antenat 5G, me pretendime se ekspozimi ndaj tyre shkakton gjithçka, nga tumoret në tru dhe kanceret te fëmijët, deri te problemet me kujtesën dhe çrregullimet neurodegjenerative.

Frika nga AI: verë e vjetër në shishe të reja

Ajo që bie në sy është sa i parashikueshëm është ky cikël. Frika për humbjen e vendeve të punës, dikur e drejtuar ndaj kalkulatorëve dhe makinave qepëse, është rikthyer sot në paralajmërimet se AI do të zëvendësojë profesione të tëra brenda natës. Frika biologjike që dikur lidhej me valët e radios dhe televizionin është shfaqur sërish në shqetësimet se chatbot-ët po shkaktojnë “psikozë nga AI”, ndonëse provat se AI shkakton drejtpërdrejt sëmundje psikotike janë të pakta. Për këtë arsye, shumë psikiatër preferojnë termin “deluzione të lidhura me AI”, pasi inteligjenca artificiale thjesht ofron përmbajtjen dhe ciklin e reagimeve që ushqen deluzionin.

Kjo nuk do të thotë se çdo shqetësim për AI është i pabazë. Ka pyetje legjitime për tregun e punës, dezinformimin dhe testimin e sigurisë që meritojnë trajtim serioz. Por forma e frikës, shpejtësia, intensiteti dhe prirja e saj për të tejkaluar provat, është e njëjtë me atë që ka shoqëruar çdo teknologji transformuese në histori. Këtë histori e kemi parë shumë herë. Vetëm teknologjia ndryshon.

Mes gjithë pesimizmit që rrethon inteligjencën artificiale, do të ishte mirë të kujtojmë një fakt të rëndësishëm: AI është krijuar nga njerëzit, por nuk është njerëzore. Frika nga AI tregon më shumë për ne sesa për vetë teknologjinë, sepse ajo pasqyron ankthet e vjetra njerëzore. Nuk është frika e parë nga teknologjia dhe nuk do të jetë as e fundit.

Burimi;https://www.psychologytoday.com/us/blog/its-catching/202608/ai-hysteria-is-the-sky-really-falling

Foto; freepik.com